Czy można żądać usunięcia lub przesunięcia słupa z działki?

Nie każdy właściciel chce pieniędzy - część chce po prostu pozbyć się słupa, który blokuje budowę albo przeszkadza w korzystaniu z działki. Wyjaśniamy, na jakiej podstawie można żądać usunięcia infrastruktury, kiedy ma to realne szanse, kiedy sąd się na to nie zgodzi i jaka jest alternatywa.

Pytanie wraca regularnie: „nie interesuje mnie wynagrodzenie, chcę, żeby ten słup zniknął". To zrozumiałe, zwłaszcza gdy infrastruktura uniemożliwia zaplanowaną budowę. Prawo daje tu pewne możliwości, ale ich zakres bywa węższy, niż właściciele się spodziewają.

Podstawa prawna - roszczenie negatoryjne

Słupy, linie i rurociągi nie są częścią gruntu - należą do przedsiębiorstwa przesyłowego (art. 49 Kodeksu cywilnego). Jeżeli operator korzysta z Twojej działki bez tytułu prawnego, możesz wystąpić z tzw. roszczeniem negatoryjnym (art. 222 § 2 KC) - o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i zaniechanie naruszeń. W praktyce oznacza to żądanie usunięcia urządzenia albo jego przeniesienia.

Kluczowe jest słowo „bez tytułu prawnego". Jeżeli operator ma umowę, ustanowioną służebność, decyzję administracyjną (np. na podstawie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami) albo skutecznie wykaże zasiedzenie, żądanie usunięcia nie ma podstaw.

Kiedy żądanie usunięcia ma realne szanse

• Urządzenie nieczynne. Nieużywana linia, odcięty rurociąg czy zdemontowana stacja to najprostszy przypadek. Dla urządzenia, które nie służy już przesyłowi, nie ustanawia się służebności, a właściciel może żądać jego usunięcia na koszt operatora.
• Przesunięcie jest technicznie proste. Gdy słup blokuje konkretną inwestycję, a jego przeniesienie o kilka metrów nie wymaga przebudowy całej sieci, operatorzy niekiedy się na to zgadzają - często jednak oczekują, że koszty pokryje właściciel.
• Urządzenie przebudowano bez zgody. Jeżeli operator rozbudował linię albo postawił nowy słup na Twoim gruncie bez umowy i decyzji, warto ustalić, na jakiej podstawie to zrobił.

Kiedy sąd raczej odmówi

Sądy biorą pod uwagę interes społeczny i zasady współżycia społecznego (art. 5 KC). Jeżeli linia zasila całą miejscowość albo jest elementem sieci o znaczeniu ponadlokalnym, a jej przeniesienie byłoby kosztowne lub niewykonalne, żądanie usunięcia zwykle nie zostanie uwzględnione - nawet gdy operator nie ma uregulowanego tytułu prawnego.

Operator może też odpowiedzieć własnym żądaniem: na podstawie art. 305² KC domagać się ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem. Wtedy spór przenosi się z pytania „czy słup zostaje" na pytanie „ile operator ma zapłacić".

Alternatywa, która zwykle wychodzi korzystniej

W większości spraw bardziej opłacalną drogą jest ustanowienie służebności przesyłu za jednorazowym wynagrodzeniem. Właściciel nie pozbywa się wprawdzie słupa, ale otrzymuje pieniądze, może żądać też wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu za ostatnie lata, a stan prawny działki zostaje uporządkowany. Ma to znaczenie przy sprzedaży działki i przy planowaniu budowy, bo wiadomo dokładnie, jaki pas zajmuje urządzenie.

Przy ustanawianiu służebności warto zadbać o to, żeby pas był możliwie wąski i odpowiadał temu, co faktycznie stoi na działce. Więcej o tym, od czego zależy wysokość wynagrodzenia, piszemy w artykule ile płaci zakład energetyczny za słup.

Słup przeszkadza w budowie - co zrobić

Jeżeli planujesz dom, a linia ogranicza możliwość zabudowy, zacznij od sprawdzenia planu miejscowego albo warunków zabudowy i od zapytania operatora o wymagane odległości od jego urządzeń. Czasem okazuje się, że wystarczy inne usytuowanie budynku. Jeżeli nie - wtedy rozmowa o przesunięciu słupa albo o wynagrodzeniu za ograniczenia ma konkretną podstawę. O odległościach piszemy w artykule Jak blisko domu może stać słup energetyczny.

Co zrobić najpierw

Niezależnie od tego, czy chcesz pieniędzy, czy usunięcia infrastruktury, pierwszy krok jest ten sam: ustalić, czy przedsiębiorstwo ma tytuł prawny do korzystania z Twojej działki. Zajrzyj do działu III księgi wieczystej, zapytaj operatora i starostwo o umowy i decyzje, zbierz rodzinne dokumenty. Od tego zależy, jakie roszczenia w ogóle wchodzą w grę.

Podstawa prawna

Kodeks cywilny - art. 5 (nadużycie prawa), art. 49 (urządzenia przesyłowe), art. 222 § 2 (roszczenie negatoryjne), art. 305¹-305⁴ (służebność przesyłu).

Sprawdź bezpłatnie sytuację prawną swojej działki →