Rzecznik Praw Obywatelskich po stronie właścicieli działek
W lutym 2026 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o zmianę przepisów, które pozwalały przedsiębiorstwom przesyłowym zasiedzieć służebność na cudzych działkach. Wyjaśniamy, co dokładnie zrobił Rzecznik, co odpowiedziało ministerstwo i co z tego wynika dla właściciela gruntu.
Co zrobił Rzecznik
2 lutego 2026 r. Rzecznik Praw Obywatelskich skierował do Ministra Sprawiedliwości wystąpienie w sprawie zasiedzenia służebności przesyłu (sygn. IV.7000.21.2026). Nie była to skarga nadzwyczajna w konkretnej sprawie, tylko wystąpienie generalne - prośba o zajęcie stanowiska i o rozważenie zmiany przepisów.
Rzecznik wskazał, że dotychczasowa praktyka sądów, które uznawały zasiedzenie służebności odpowiadającej służebności przesyłu także za okres sprzed 3 sierpnia 2008 r., w nieproporcjonalny sposób ogranicza prawo własności. Zwrócił uwagę, że nadal otrzymuje skargi obywateli na tę praktykę, i ocenił, że przywrócenie ochrony własności wymaga inicjatywy ustawodawczej.
Dlaczego Rzecznik uznał, że sam wyrok Trybunału nie wystarczy
W grudniu 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał dwa wyroki dotyczące tej problematyki: 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) - w sprawie zasiedzenia służebności za okres sprzed 3 sierpnia 2008 r. - oraz 3 grudnia 2025 r. (sygn. SK 17/18) - w sprawie wznawiania postępowań cywilnych po wyrokach Trybunału. Rzecznik zwrócił uwagę, że oba wyroki nie zostały opublikowane w Dzienniku Ustaw, a to budzi wątpliwości co do ich skutków. Jego zdaniem w takiej sytuacji wyroki nie dają właścicielom skutecznej ochrony, w tym możliwości wznowienia zakończonych spraw.
Więcej o samym wyroku piszemy w artykule o wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
Co odpowiedziało ministerstwo
17 lutego 2026 r. Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało Rzecznika, że ze względu na społeczne znaczenie tematu przekazało sprawę Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego. Komisja omawiała ją na posiedzeniach w lutym i marcu, a stanowisko przyjęła 25 marca 2026 r.
Komisja podzieliła wątpliwości co do statusu i skutków obu wyroków Trybunału, ale nie zarekomendowała obecnie prac legislacyjnych. Uznała, że pośpieszna zmiana przepisów, zanim ukształtuje się praktyka sądów, mogłaby przynieść odwrotny skutek, a potrzeba zmian może pojawić się później. Zwróciła też uwagę na koszty: odwrócenie skutków dotychczasowego orzecznictwa obciążyłoby przedsiębiorstwa przesyłowe albo Skarb Państwa. 14 maja 2026 r. ministerstwo poinformowało Rzecznika, że podziela wnioski Komisji.
Co to oznacza dla właściciela działki
Wystąpienie Rzecznika nie zmienia przepisów i nie rozstrzyga żadnej konkretnej sprawy. Pokazuje natomiast, że spór o zasiedzenie jest realny i dotyczy wielu właścicieli. W praktyce oznacza to trzy rzeczy:
- Zarzut zasiedzenia może się pojawić. Operator, wobec którego zgłaszasz roszczenie, może powołać się na zasiedzenie - także za okres sprzed 2008 r. Trzeba się na to przygotować, a nie zakładać, że sprawa jest z góry wygrana.
- Nie każdy operator ma podstawy do takiego zarzutu. Zasiedzenie wymaga spełnienia ustawowych przesłanek, m.in. odpowiednio długiego posiadania. Dokumenty, takie jak data budowy urządzenia, decyzje administracyjne czy wcześniejsze umowy, mają tu duże znaczenie.
- Bieg zasiedzenia przerywa dopiero wniosek złożony w sądzie. Pismo do operatora, telefon ani wezwanie do zapłaty go nie przerywają. Więcej w artykule Słup od 30 lat - zasiedzenie.
Niezależnie od sporu o zasiedzenie warto pilnować terminu przedawnienia wynagrodzenia za przeszłość - z końcem każdego roku przepada kolejny rok roszczenia. Wyjaśniamy to w artykule o bezumownym korzystaniu z gruntu.
Źródła
Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministra Sprawiedliwości z 2 lutego 2026 r. (IV.7000.21.2026), odpowiedzi Ministerstwa Sprawiedliwości z 17 lutego i 14 maja 2026 r. oraz stanowisko Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego z 25 marca 2026 r. - opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej RPO.
Masz słup, linię lub gazociąg na działce? Sprawdź bezpłatnie, jak wygląda Twoja sprawa →